Yönetim, yalnızca hedef koymak ve sonuç almak değildir. Nasıl yönettiğiniz, hangi değerlerle karar verdiğiniz ve insanı merkeze alıp almadığınız; en az sonuçlar kadar belirleyicidir. Bugün kalite yönetimi, liderlik ve kurumsal kültür başlıkları altında tartıştığımız pek çok ilke, Anadolu’da yüzyıllar önce Ahi Evran tarafından net bir biçimde ortaya konmuştur.
Ahilik misyonunun temel yaklaşımı, özü itibarıyla “insanı ahlakla yetiştirerek, işi kaliteyle yaptırmak ve toplumu adaletle ayakta tutmak”tır.
Ahi Evran’ın yaklaşımı; kuraldan önce ahlakı, sistemden önce insanı, sonuçtan önce yöntemi önemseyen bir yönetim anlayışıdır. Bu yönüyle Ahilik, sadece tarihsel bir yapı değil; günümüz yönetim sistemleri için güçlü bir referans noktasıdır.
Ahilik üzerine yapılan pek çok çalışma, bu yapının yalnızca bir esnaf örgütü değil; aynı zamanda etik ve kalite temelli bir toplumsal düzen önerisi sunduğunu ortaya koymaktadır.
Ahi Evranın sözlerini ele alarak; yönetim, liderlik ve kalite üzerinden değerlendirmek istedim.
Ahi Evran’ın en çarpıcı ifadelerinden biri şudur:
“Hak ile sabır dileyip, akıl ve ahlak ile çalışıp, bizi geçen bizdendir.”
Bu söz, liderliğin özünü açıkça ortaya koyar. Gerçek lider, kendisini aşan başarıları tehdit olarak görmez; aksine bunu kurumsal gelişimin doğal bir sonucu olarak kabul eder. Akıl ve ahlak birlikte ele alınmadığında, güç yöneticiyi büyütmez; aksine zayıflatır.
Bugün modern liderlik yaklaşımlarında sıkça vurgulanan “örnek olma”, “gelişimi teşvik etme” ve “öğrenen kurum” anlayışı, Ahi Evran’ın bu yaklaşımında açıkça görülmektedir.
“Eline, diline, beline sahip ol. Kalbini, kapını, alnını açık tut.”
Bu söz, etik yönetimin kısa ama son derece güçlü bir özetidir. Bir yöneticinin eli, dili ve davranışları kontrol altında değilse; en iyi yazılmış prosedürler bile anlamını yitirir. Buna karşılık; açık kapı, açık iletişim ve şeffaflık, kurum içinde güveni kalıcı hâle getirir.
Kurumsal güven, talimatlarla değil; yöneticilerin günlük davranışlarıyla inşa edilir. Ahi Evran’ın vurgusu tam olarak budur.
“Ahi’nin eli, kapısı, sofrası açık olmalı; gözü, beli ve dili kapalı olmalı.”
Bu söz, sağlıklı bir kurum kültürünün sınırlarını çizer. Bilgi paylaşımı, erişilebilir yöneticilik ve destekleyici ortam esastır. Buna karşılık; dedikoduya, çıkar ilişkilerine ve etik dışı davranışlara net bir mesafe konulmalıdır.
Günümüzde kurumsal etik kurallarının ve iç kontrol mekanizmalarının temelinde de aynı anlayış yer almaktadır.
“Eşine, işine, aşına özen göster.”
Kalite, büyük kavramlarla değil; işe gösterilen özenle başlar. İşini sahiplenmeyen, süreci önemsemeyen bir yapıda kalite tesadüf olur. Ahi Evran, kaliteyi teknik bir mesele olmaktan önce bir sorumluluk alanı olarak görmektedir.
Bu yaklaşım, bugün sürekli iyileştirme ve süreç yönetimi olarak adlandırdığımız anlayışın özüdür.
“Yanlış ölçme. Eksik tartma.”
Yanlış ölçülen her şey, yanlış yönetilir. Performans değerlendirmeleri, hedefler ve raporlar; doğru veriyle desteklenmediğinde kurumları ileriye değil, geriye taşır. Ahi Evran’ın bu uyarısı, bugün veri temelli yönetim anlayışının en sade ifadesidir.
“Kuvvetli ve üstün durumda iken affetmesini, hiddetli iken yumuşak davranmasını bil.”
Yetki, bir sınavdır. Gücü elinde bulunduran yöneticinin adaletli davranması, kriz anlarında ise sağduyusunu koruması; kurumun geleceğini doğrudan etkiler. Korku ile yönetilen yapılar ayakta kalabilir; ancak gelişemez.
Ahi Evran’ın ortaya koyduğu yönetim anlayışı; insanı merkeze alan, ahlakla güçlenen ve kaliteyi bir sonuç değil, bir kültür olarak gören bir yaklaşımdır. Bugün kullandığımız yönetim sistemleri ve modeller, bu değerlerle desteklendiğinde anlam kazanır.
Kalite; yalnızca ölçülen değil, yaşatılan bir değerdir. Ahi Evran’ın asıl mirası da tam olarak budur.
Bugün kullandığımız kalite sistemleri ile Ahi Evran’ın sözleri birbirinden tamamen ayrı şeyler değildir; biri teknik araçlar üzerinden işlerken, diğeri davranışsal/ahlaki çerçeve üzerinden aynı hedefe ulaşmayı amaçlamıştır.
Ahi Evranın sözleri üzerine genel bir değerlendirme yaptığımızda; “Aslında bugün konuştuğumuz kalite, etik, liderlik meseleleri yeni değil. Kavramlar değişmiş ama dert aynı kalmış” diyebiliriz.
Kaynaklar ve İlgili Okumalar:
– Şaşmaz, E. C., & Baş, Ş. (2025). Günümüz İşletmelerinde Ahilik Uygulamaları ve Örgütsel Erdemlilik…
– Marşap, G. (2023). Evrensel Etik Değerler Işığında Anadolu’da Ahilik Anlayışı…
– Mengütay, G. (2018). Türk İslam Medeniyetinde Kalite Anlayışı Açısından Ahilik (tez)…
– İSTESOB. Ahilikte Kalite ve Standart Anlayışı…
Ekrem Öztürk 
Yorum bırakın